ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାର ମହାପର୍ବ: କାହିଁକି ପାଳନ କରାଯାଏ ମହାଶିବରାତ୍ରି?

ଭୁବନେଶ୍ୱର: ଫାଲଗୁନ ମାସ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ସାରା ଦେଶରେ ପାଳିତ ହୁଏ ‘ମହାଶିବରାତ୍ରି’। ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହା ‘ଜାଗର’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ବେଶ୍ ପରିଚିତ। ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଆଲୋକର ବିଜୟ ଏବଂ ନିଜ ଅନ୍ତରର ଅଜ୍ଞାନତାକୁ ଦୂର କରି ଜ୍ଞାନର ଜ୍ୟୋତି ଜଳାଇବା ହେଉଛି ଏହି ଶିବ-ଶକ୍ତି ପର୍ବର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ।

୧. ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିଙ୍କ ମହାମିଳନ

ପୌରାଣିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ, ମହାଶିବରାତ୍ରି ଦିନ ଭଗବାନ ଶିବ ଏବଂ ମାତା ପାର୍ବତୀ ବିବାହ ବନ୍ଧନରେ ଆବଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଦିନକୁ ‘ଶିବ-ଶକ୍ତି’ଙ୍କ ମିଳନର ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପରମ ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଏହି ମିଳନ ସୃଷ୍ଟିର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରେ। ଏଥିପାଇଁ ଏହି ରାତିରେ ଭକ୍ତମାନେ ଉଜାଗର ରହି ନିଜ ଜୀବନରେ ସୁଖ ଓ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।

୨. ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରକଟୀକରଣ

ଅନ୍ୟ ଏକ କଥାବସ୍ତୁ ଅନୁଯାୟୀ, ମହାଶିବରାତ୍ରି ଦିନ ଭଗବାନ ଶିବ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ‘ଲିଙ୍ଗ’ ରୂପରେ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ନେଇ ବିବାଦ ଦେଖାଦେଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଶିବ ଏକ ଅନନ୍ତ ଅଗ୍ନିସ୍ତମ୍ଭ ବା ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗ ରୂପରେ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଦିନ ହିଁ ପୃଥିବୀର ପ୍ରଥମ ଜ୍ୟୋତିର୍ଲିଙ୍ଗର ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର।

୩. ନୀଳକଣ୍ଠ ଓ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ

ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ ସମୟରେ ବାହାରିଥିବା ପ୍ରଳୟଙ୍କାରୀ ‘ହଳାହଳ’ ବିଷରୁ ସୃଷ୍ଟିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଶିବ ସେହି ବିଷକୁ ପାନ କରିଥିଲେ। ସେହି ବିଷକୁ ସେ ନିଜ କଣ୍ଠରେ ରଖିଥିବାରୁ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠ ନୀଳ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ‘ନୀଳକଣ୍ଠ’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସୃଷ୍ଟିର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶିବଙ୍କ ଏହି ତ୍ୟାଗକୁ ମନେ ପକାଇ ଭକ୍ତମାନେ ମହାଶିବରାତ୍ରି ପାଳନ କରନ୍ତି।

୪. ଶିକାରୀ ଓ ବେଲପତ୍ରର କାହାଣୀ

ମହାଶିବରାତ୍ରି ସହ ଜଡ଼ିତ ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ କାହାଣୀ ହେଉଛି ଏକ ବ୍ୟାଧ ବା ଶିକାରୀର କାହାଣୀ। ଜଣେ ଶିକାରୀ ବଣରେ ବୁଲୁଥିବା ବେଳେ ରାତି ହୋଇଯିବାରୁ ଏକ ବେଲ ଗଛ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲା। ସେ ଜାଣିନଥିଲା ଯେ ସେହି ଗଛ ମୂଳେ ଏକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ରାତି ସାରା ଶିକାର ଅପେକ୍ଷାରେ ରହି ସେ ଅଜାଣତରେ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ବେଲପତ୍ର ତୋଳି ତଳକୁ ପକାଉଥିଲା, ଯାହା ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଶିକାରୀର ଏହି ଅଜ୍ଞାତ ପୂଜାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମହାଦେବ ତାକୁ ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହା ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ଶିବ କେବଳ ଭକ୍ତିର ଭୋକିଲା।

୫. ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଜାଗରଣର ମହତ୍ତ୍ୱ

ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ବ୍ୟତୀତ ଏହାର ଏକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦିଗ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। କୁହାଯାଏ ଯେ ମହାଶିବରାତ୍ରି ରାତିରେ ପୃଥିବୀର ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ମହାଜାଗତିକ ଶକ୍ତି ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ଯାହା ମନୁଷ୍ୟର ଶରୀରରେ ଶକ୍ତିର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗମନ (Upward movement of energy) କରାଇଥାଏ। ଏଥିପାଇଁ ଏହି ରାତିରେ ମେରୁଦଣ୍ଡ ସିଧା ରଖି ଉଜାଗର ରହିଲେ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ଶିବରାତ୍ରି ପରମ୍ପରା

ଓଡ଼ିଶାରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ପ୍ରଭୁ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର, କଟକର ଧବଳେଶ୍ୱର, ପୁରୀର ଲୋକନାଥ ଏବଂ କପିଳାସ ଆଦି ପୀଠରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ପ୍ରବଳ ଭିଡ଼ ହୁଏ। ଭକ୍ତମାନେ ଦିନସାରା ଉପବାସ ରହି ରାତିରେ ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ଦୀପ ଜାଳନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ମନ୍ଦିର ଚୂଡ଼ାରେ ‘ମହାଦୀପ’ ଉଠେ, ସେତେବେଳେ ଭକ୍ତମାନେ ନିଜର ବ୍ରତ ଭାଙ୍ଗନ୍ତି।

ମହାଶିବରାତ୍ରି ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ସଂସାରର ମୋହ ମାୟାରୁ ଦୂରେଇ ରହି ନିଜର ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପରମ ଚୈତନ୍ୟକୁ ଖୋଜିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମ। ଏହା ହେଉଛି ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସଂଯମ ଏବଂ ପବିତ୍ରତାର ପର୍ବ।