ଇରାନ-ଇସ୍ରାଏଲ ସଂଘର୍ଷକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତାରେ ଭାରତ: ଦେଶ ପାଖରେ କେତେ ଦିନ ପାଇଁ ଅଛି ତେଲ? ଜାଣନ୍ତୁ ସରକାର କ’ଣ କହିଲେ

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସମୟରେ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଅସ୍ଥିରତା ସାରା ବିଶ୍ୱର ଚିନ୍ତା ବଢ଼ାଇ ଦେଇଛି। ବିଶେଷ କରି ଇରାନ ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ମଧ୍ୟରେ ବଢୁଥିବା ତିକ୍ତତା ଯୋଗୁଁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରରେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ (Crude Oil) ଦର ବୃଦ୍ଧି ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଦେଖାଦେଇଛି। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ଭାରତ ଭଳି ଏକ ବଡ଼ ଅର୍ଥନୀତି ପାଇଁ ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହୋଇଛି। ଭାରତ ତା’ର ଆବଶ୍ୟକତାର ପ୍ରାୟ ୮୫ ପ୍ରତିଶତ ତେଲ ଆମଦାନୀ କରିଥାଏ। ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧ ସ୍ଥିତିରେ ଯଦି ଯୋଗାଣ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଭାରତ ପାଖରେ କେତେ ଦିନ ପାଇଁ ତେଲ ଗଚ୍ଛିତ ଅଛି, ସେ ନେଇ ସରକାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଛନ୍ତି।

ଭାରତର ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ୍ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ରିଜର୍ଭ (SPR)

କୌଣସି ଜରୁରୀକାଳୀନ ସ୍ଥିତି ବା ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ତେଲର ଅଭାବକୁ ମେଣ୍ଟାଇବା ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିଶାଳ ଭୂତଳ ଗୋଦାମ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ‘ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ୍ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ରିଜର୍ଭ’ କୁହାଯାଏ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଭାରତର ବିଶାଖାପାଟନମ୍, ମାଙ୍ଗାଲୋର ଏବଂ ପାଦୁରଠାରେ ଏହି ରିଜର୍ଭ ରହିଛି।

ସରକାରୀ ସୂତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତର ଏହି କୌଶଳଗତ ଗଚ୍ଛିତ ଭଣ୍ଡାରରେ ପ୍ରାୟ ୫.୩୩ ମିଲିୟନ ମେଟ୍ରିକ ଟନ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ରହିଛି। ଯଦି ବିଦେଶରୁ ତେଲ ଆସିବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଏହି ଗଚ୍ଛିତ ତେଲ ସାହାଯ୍ୟରେ ଭାରତ ପ୍ରାୟ ୯.୫ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିପାରିବ।

ତୈଳ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ପାଖରେ ଥିବା ଷ୍ଟକ

କେବଳ ସରକାରୀ ରିଜର୍ଭ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦେଶର ବଡ଼ ବଡ଼ ତୈଳ ବିଶୋଧନାଗାର (Refineries) ଏବଂ ତୈଳ ବିପଣନ କମ୍ପାନୀ (OMCs) ମାନଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ବହୁ ପରିମାଣର ତେଲ ଗଚ୍ଛିତ ରହିଥାଏ। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ପାଖରେ ପ୍ରାୟ ୬୪ ଦିନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ହେଉଥିବା ତେଲ ମହଜୁଦ ଅଛି। ଅର୍ଥାତ୍, ଯଦି ଆମେ ସରକାରୀ ରିଜର୍ଭ ଏବଂ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ଷ୍ଟକକୁ ମିଶାଇବା, ତେବେ ଭାରତ ପାଖରେ ପ୍ରାୟ ୭୪ ଦିନ ବା ପ୍ରାୟ ୨.୫ ମାସ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ତୈଳ ସୁରକ୍ଷା ରହିଛି।

ଇରାନ ସଂଘର୍ଷର ପ୍ରଭାବ

ଇରାନ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟତମ ବୃହତ୍ତମ ତୈଳ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ଦେଶ। ଯଦି ଇସ୍ରାଏଲ ଓ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣକାଳୀନ ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ତେବେ ‘ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ’ (Strait of Hormuz) ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବାର ଭୟ ରହିଛି। ସାରା ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୨୦ ପ୍ରତିଶତ ତେଲ ଏହି ପଥ ଦେଇ ଯାତାୟାତ କରେ। ଯଦି ଏହି ପଥ ବନ୍ଦ ହୁଏ, ତେବେ ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ତେଲ ଦର ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ, ଯାହାର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ସାଧାରଣ ଖାଉଟିଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିବ।

ସରକାରଙ୍କ ଆଗାମୀ ରଣନୀତି

ଭବିଷ୍ୟତର ବିପଦକୁ ଦେଖି ଭାରତ ସରକାର ନିଜର ତୈଳ ଗଚ୍ଛିତ କ୍ଷମତାକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଯୋଜନା କରୁଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶାର ଚଣ୍ଡିଖୋଲ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ପାଦୁରରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଆହୁରି ବଡ଼ ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ୍ ରିଜର୍ଭ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ କାମ ଚାଲିଛି। ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଭାରତର ତୈଳ ସୁରକ୍ଷା ଅବଧି ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ।

ଏଥିସହିତ ଭାରତ ବର୍ତ୍ତମାନ କେବଳ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର ନକରି ରୁଷିଆ, ଆମେରିକା ଏବଂ ବ୍ରାଜିଲ ଭଳି ଦେଶରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପରିମାଣର ତେଲ କିଣୁଛି। ଏହି ‘ତୈଳ ବିବିଧତା’ (Oil Diversification) ନୀତି ଯୋଗୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଭାରତ ନିଜକୁ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିପାରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।

ନିର୍ଷ୍କଷ: ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଏହି ତଥ୍ୟ ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ କିଛିଟା ଆଶ୍ୱସ୍ତି ଦେଇଛି। ଯଦିଓ ସ୍ଥିତି ଗୁରୁତର, କିନ୍ତୁ ଭାରତ ପାଖରେ ପ୍ରାୟ ୭୪ ଦିନର ବ୍ୟାକଅପ୍ ପ୍ଲାନ ରହିଛି। ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ ଯଦି ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଚାଲେ, ତେବେ ଅର୍ଥନୈତିକ ଚାପ ବଢ଼ିବା ନିଶ୍ଚିତ। ସରକାର ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଜର ରଖିଛନ୍ତି ଏବଂ ବିକଳ୍ପ ଯୋଗାଣ ପଥ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି।

ମୁଖ୍ୟ ପଏଣ୍ଟ:

• ସରକାରୀ ରିଜର୍ଭ: ୯.୫ ଦିନର ତେଲ।

• କମ୍ପାନୀ ଷ୍ଟକ: ୬୪ ଦିନର ତେଲ।

• ମୋଟ ସୁରକ୍ଷା: ୭୪ ଦିନ।

• ଚିନ୍ତା: ଇରାନ-ଇସ୍ରାଏଲ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ଯୋଗାଣ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବାର ଭୟ।