ଆମେରିକାର ‘ଅନୁମତି’ କୁ ଭାରତର କଡ଼ା ଜବାବ: ଋଷ ତୈଳ କିଣିବା ପାଇଁ ୩୦ ଦିନର ମହଲତ, ହେଲେ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ସହ ବୁଝାମଣା ନାହିଁ

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ସାମ୍ପ୍ରତିକ ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତିରେ ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ନୀତି ଏବଂ ରଣନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ପୁଣି ଥରେ ଚର୍ଚ୍ଚାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଛି। ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ବଢୁଥିବା ଉତ୍ତେଜନା ଏବଂ ଇରାନ-ଇସ୍ରାଏଲ ସଂଘର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଆମେରିକା ଭାରତକୁ ଋଷଠାରୁ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ କିଣିବା ପାଇଁ ୩୦ ଦିନର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରିହାତି ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ତେବେ ଏହି ‘ରିହାତି’ ବା ‘ଅନୁମତି’କୁ ନେଇ ଭାରତରେ ତୀବ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ଭାରତ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି ଯେ ନିଜର ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା (Energy Security) ପାଇଁ ଦେଶ କୌଣସି ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତିର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଅପେକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ।

ଆମେରିକା ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅଟକି ରହିଥିବା ଋଷର ଅଶୋଧିତ ତୈଳ କାର୍ଗୋ ଗୁଡ଼ିକୁ ଭାରତୀୟ ତୈଳ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ କିଣିପାରିବେ। ଏଥିପାଇଁ ଆମେରିକାର ଟ୍ରେଜେରୀ ବିଭାଗ ଏକ ୩୦ ଦିନିଆ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଆମେରିକାର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି ଯେ, ଇରାନ ସଂଘର୍ଷ ଯୋଗୁଁ ଯଦି ବିଶ୍ୱ ବଜାରକୁ ତୈଳ ଯୋଗାଣ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହି ୩୦ ଦିନର ସମୟ ଭାରତକୁ ନିଜର ଯୋଗାଣ ସ୍ଥିର ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ।

ଆମେରିକାର ଟ୍ରେଜେରୀ ସଚିବ ସ୍କଟ୍ ବେସେଣ୍ଟ୍ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହା ଏକ ସାମୟିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯାହା କେବଳ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତୈଳ ଜାହାଜ ପାଇଁ ଲାଗୁ ହେବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଋଷକୁ ଅଧିକ ଆର୍ଥିକ ଲାଭ ମିଳିବ ନାହିଁ। ତେବେ ଆମେରିକାର ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ପଛରେ ଏକ ବଡ଼ ରଣନୀତି ରହିଛି। ଆମେରିକା ଚାହୁଁଛି ଯେ ଭାରତ ଋଷ ବଦଳରେ ଆମେରିକାଠାରୁ ଅଧିକ ତୈଳ କିଣୁ। ଏହି ୩୦ ଦିନର ଛାଡ଼ ମାଧ୍ୟମରେ ୱାଶିଂଟନ୍ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଉପରେ ଏକ ପ୍ରକାର ମାନସିକ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଜଣାପଡୁଛି।

ଭାରତ ସରକାର ଏବଂ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଆମେରିକାର ଏହି ‘ଅନୁମତି’ ଶବ୍ଦକୁ ନେଇ ଆପତ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଭାରତର ପକ୍ଷ ହେଉଛି ଯେ, ଏକ ସାର୍ବଭୌମ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବରେ ଭାରତ କାହାଠାରୁ ତୈଳ କିଣିବ କିମ୍ବା ନାହିଁ, ତାହା ନିଜର ଜାତୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ଏବଂ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଏ। ଆମେରିକାର ଛାଡ଼ ଦେବା କିମ୍ବା ନଦେବା ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟିକ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରିବ ନାହିଁ।

ଭାରତୀୟ କୂଟନୀତିଜ୍ଞଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଭାରତ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଋଷଠାରୁ ତୈଳ କିଣିବା ଜାରି ରଖିଥିଲା ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଜାରି ରଖିବ। ପଶ୍ଚିମା ଦେଶଗୁଡ଼ିକର କଟକଣା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତ ନିଜର ‘ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ୍ ଅଟୋନୋମି’ (Strategic Autonomy) ବଜାୟ ରଖିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛି।

ବର୍ତ୍ତମାନ ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Hormuz) ଉପରେ ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦେଇଥିବାରୁ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରୁ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି। ଭାରତ ନିଜର ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଆବଶ୍ୟକତାର ପ୍ରାୟ ୪୦ ପ୍ରତିଶତ ଏହି ମାର୍ଗ ଦେଇ ଆଣିଥାଏ। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ଋଷ ଏକ ବିକଳ୍ପ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଉତ୍ସ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଛି। ଆମେରିକା ଏହା ଜାଣିଛି ଯେ ଯଦି ଭାରତକୁ ଋଷଠାରୁ ତୈଳ କିଣିବାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ରୋକାଯାଏ, ତେବେ ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ତୈଳ ଦର ଆକାଶଛୁଆଁ ହେବ, ଯାହାର ପ୍ରଭାବ ଆମେରିକା ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିବ। ସେଥିପାଇଁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଆମେରିକା ଏହି ୩୦ ଦିନିଆ ‘ୱେଭର’ (Waiver) ଘୋଷଣା କରିଛି।

ଭାରତରେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ନେଇ ରାଜନୈତିକ ହଟଚମଟ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଇଛି। ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆମେରିକା ଭାରତର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରୁଛି। କଂଗ୍ରେସ ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଭାରତ କୌଣସି ଦେଶର ‘ଭାସାଲ ଷ୍ଟେଟ୍’ (Vassal State) ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଶାସକ ପକ୍ଷ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି ଯେ ଭାରତର ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତିପତ୍ତି ବଢିଛି ଏବଂ ଆଜି ଆମେରିକା ଭାରତର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଛି।

ଆମେରିକାର ଏହି ୩୦ ଦିନର ରିହାତି ପ୍ରକୃତରେ ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ସୁଯୋଗ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ପରିସ୍ଥିତିର ପରିଣାମ। ଭାରତ ପ୍ରମାଣ କରିଛି ଯେ ନିଜର ୧୪୦ କୋଟି ଜନତାଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ସେ ଯେକୌଣସି ଦେଶ ସହ ବାଣିଜ୍ୟ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଋଷ ହେଉ କି ଆମେରିକା, ଭାରତ ନିଜର ଶକ୍ତି ନିରାପତ୍ତା ପାଇଁ କାହା ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହେବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ। ଏହି ଘଟଣା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଭାରତ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ‘ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣକାରୀ’ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବରେ ବିଶ୍ୱ ମଞ୍ଚରେ ନିଜକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିସାରିଛି।

ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଯଦି ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷ ବଢେ, ତେବେ ଭାରତ ପୁଣି ଥରେ ଋଷ ଆଡ଼କୁ ନିଜର ଆମଦାନୀ ବଢାଇପାରେ, ଏବଂ ସେତେବେଳେ ଆମେରିକାର ୩୦ ଦିନିଆ ସୀମା ଭାରତ ପାଇଁ ଗୌଣ ହୋଇଯିବ। ଭାରତର ଏହି ଦୃଢ଼ ଜବାବ ସ୍ପଷ୍ଟ ସଙ୍କେତ ଦେଉଛି ଯେ “India First” ନୀତି ଆଗରେ ଅନ୍ୟ ସବୁ ଗୌଣ।