କଳା ବଳଦ ହେଲା ଧଳା: ଜାଣନ୍ତୁ ବାବା ‘ଧବଳେଶ୍ୱର’ଙ୍କ ନାମ ପଛର ଚମତ୍କାର

ମହାନଦୀର ମଝିରେ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଦ୍ୱୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ ବାବା ଧବଳେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୀଠ। ଓଡ଼ିଶାର ଶୈବ ସଂସ୍କୃତିରେ ଏହି ପୀଠର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି। “ଧବଳେଶ୍ୱର” ନାମଟି ଯେତିକି ପବିତ୍ର, ଏହା ପଛରେ ଥିବା ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଚମତ୍କାର ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି କାହାଣୀଟି ଭକ୍ତର ଆତ୍ମସମର୍ପଣ ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କ ଅପାର କରୁଣାର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ।

ଐତିହାସିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଓ କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ

ପ୍ରାୟ କେତେ ଶହ ବର୍ଷ ପୂର୍ବର କଥା। ସେତେବେଳେ କଟକର ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଣେ କଟ୍ଟର ଶିବ ଭକ୍ତ ରହୁଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ବିଶ୍ୱାସ ଅତୁଟ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ଏକ ଅଭାବନୀୟ ଘଟଣା ଘଟିଲା। ଜଣେ ଚୋର ଏକ କଳା ବଳଦ ଚୋରି କରି ନେଇ ପଳାଉଥିଲା। ଲୋକେ ତାକୁ ଗୋଡ଼ାଇଲେ। ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସେହି ଚୋରଟି ମହାନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକ ନିଛାଟିଆ ଦ୍ୱୀପକୁ ପଳାଇଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମହାଦେବଙ୍କର ଏକ ପୁରୁଣା ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ପାଉଥିଲେ।

ଚୋରଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲା। ସେ ଜାଣିଥିଲା ଯେ ଯଦି ସେ ଧରାପଡ଼େ, ତେବେ ଲୋକେ ତାକୁ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଦେବେ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନପାଇ ସେ ସେହି ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରି କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେ ଅନ୍ତରର ସହ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା, “ହେ ପ୍ରଭୁ! ମୁଁ ଅପରାଧ କରିଛି ସତ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ମୋତେ ଏହି ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଯଦି ମୁଁ ଏହି ଚୋରି ବଳଦ ସହ ଧରାପଡ଼େ, ମୋର ଜୀବନ ଚାଲିଯିବ।”

ମହାଦେବଙ୍କ ଚମତ୍କାର

ସେହି ସମୟରେ ବଳଦର ମାଲିକ ଓ କିଛି ଗ୍ରାମବାସୀ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଚୋରଟି ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଲୁଚିଛି। ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ପାଟି କରି କହିଲେ, “ତୁ କେଉଁଠି ଯିବୁ? ତୁ ଆମ କଳା ବଳଦ ଚୋରି କରିଛୁ, ତାକୁ ବାହାରକୁ ନେଇ ଆସ।”

ଚୋରଟି ଭୟରେ ଥରୁଥାଏ। ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ କହିଲା, “ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ଆପଣ ସତରେ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି କଳା ବଳଦକୁ ଧଳା କରିଦିଅନ୍ତୁ, ନଚେତ୍ ମୋର ରକ୍ଷା ନାହିଁ।”

ଯେତେବେଳେ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଜୋର ଜବରଦସ୍ତି ମନ୍ଦିର ଭିତରକୁ ପଶିଲେ, ସେମାନେ ଯାହା ଦେଖିଲେ ତାହା ସେମାନଙ୍କ କଳ୍ପନା ବାହାରେ ଥିଲା। ଚୋରଟି ପାଖରେ ଯେଉଁ ବଳଦଟି ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିଲା, ତାହା କଳା ନଥିଲା, ବରଂ ଶୁଭ୍ର ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣର ଥିଲା। ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଚାହିଁଲେ। ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ ଯେ ଚୋରଟି ଏକ କଳା ବଳଦ ନେଇ ଆସିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏବେ ସେହି ବଳଦଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧଳା ହୋଇଯାଇଥିଲା।

ସେମାନେ ଭାବିଲେ ବୋଧହୁଏ ସେମାନଙ୍କର ଭ୍ରମ ହୋଇଛି କିମ୍ବା ସେମାନେ ଭୁଲ୍ ଲୋକକୁ ଗୋଡ଼ାଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଫେରିଗଲେ। ଚୋରଟି ବୁଝିଗଲା ଯେ ଏହା ସାକ୍ଷାତ୍ ମହାଦେବଙ୍କ ଲୀଳା। କଳା ରଙ୍ଗକୁ ଧଳା ବା ‘ଧବଳ’ କରିଦେଇଥିବାରୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ ସେହି ଦିନଠାରୁ “ଧବଳେଶ୍ୱର” ହେଲା।

ଧବଳେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ

ଏହି ଘଟଣା ପରେ ସେହି ସ୍ଥାନର ମହିମା ଚାରିଆଡ଼େ ବ୍ୟାପିଗଲା। ଲୋକେ ବୁଝିଲେ ଯେ ମହାଦେବ କେବଳ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ପାପୀ ଓ ଅପରାଧୀ ଯଦି ନିଷ୍କପଟ ମନରେ ଶରଣାଗତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ତାକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମା କରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ଧବଳେଶ୍ୱର ପୀଠରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ମହତ୍ତ୍ୱ ବହୁତ ଅଧିକ। ବିଶେଷ କରି ‘ବଡ଼ ଓଷା’ ଦିନ ହଜାର ହଜାର ଭକ୍ତ ମହାନଦୀ ପାର ହୋଇ ବାବାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆସନ୍ତି। ଏହି ଦିନ ବାବାଙ୍କୁ ଅତର୍କ ଓ ଗଜଭୋଗ ଲାଗି କରାଯାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଏହି ପୀଠରେ ଜଳାଭିଷେକ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଧୋଇଯାଏ ଏବଂ ମନସ୍କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

ଆଜିର ସମୟରେ ଧବଳେଶ୍ୱର

ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ପ୍ରତିଟି ଓଡ଼ିଆର ମନରେ ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି। କଟକ ସହରଠାରୁ କିଛି ଦୂରରେ ମହାନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏହି ଦ୍ୱୀପଟି ଏବେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର। ଝୁଲା ପୋଲ ହେଉ କିମ୍ବା ନୂଆ କରି ନିର୍ମିତ କଂକ୍ରିଟ୍ ସେତୁ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଭକ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ସାହ କେବେ କମିନାହିଁ।

ଏହି କାହାଣୀ ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ଭଗବାନ କେବଳ ରଙ୍ଗ ବଦଳାନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ମଣିଷର ଚରିତ୍ର ଓ ଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବଦଳାଇ ଦିଅନ୍ତି। ଚୋରଟି ସେହି ଦିନଠାରୁ ନିଜର ଖରାପ ପଥ ତ୍ୟାଗ କରି ଜଣେ ପରମ ଭକ୍ତ ପାଲଟି ଯାଇଥିଲା। ସେଥିପାଇଁ ଧବଳେଶ୍ୱର କେବଳ ଏକ ନାମ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଅନ୍ଧକାରରୁ ଆଲୋକକୁ ଏବଂ କଳୁଷିତରୁ ପବିତ୍ରତାକୁ ଯିବାର ଏକ ସଙ୍କେତ।

 ବାବା ଧବଳେଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ଅଲୌକିକ କାହାଣୀ ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ ଓ ପରମ୍ପରା ସହିତ ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ। ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତଟିଏ ମହାନଦୀର ଶାନ୍ତ ପରିବେଶରେ ବାବାଙ୍କ ଜୟଗାନ କରେ, ସେତେବେଳେ ସେହି ପୁରାତନ କାହାଣୀର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ପ୍ରତିଟି ଲହରୀରେ ଶୁଭିଲା ପରି ମନେହୁଏ। “ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ” ଧ୍ୱନିରେ କମ୍ପିତ ଏହି ଦ୍ୱୀପ ସତରେ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ।